{"id":54668,"date":"2023-09-28T08:14:28","date_gmt":"2023-09-28T15:14:28","guid":{"rendered":"https:\/\/www.chronobiology.com\/sen\/"},"modified":"2023-09-28T08:14:30","modified_gmt":"2023-09-28T15:14:30","slug":"sen","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/sen\/","title":{"rendered":"Sen"},"content":{"rendered":"

[vc_row full_width=”stretch_row” el_class=”banner-top” css=”.vc_custom_1479346695535{background-image: url(https:\/\/www.chronobiology.com\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/brain-and-psyche-15.jpg?id=9167) !important;}”][vc_column][vc_custom_heading source=”post_title” font_container=”tag:h1|text_align:center” use_theme_fonts=”yes”][\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column][vc_column_text]<\/p>\n

Rozw\u00f3j i funkcjonowanie<\/h3>\n

Odpowiednia ilo\u015b\u0107 dobrego snu jest niezb\u0119dna dla naszego dobrego samopoczucia, wa\u017cna dla regeneracji naszego organizmu i codziennej wydajno\u015bci. Niestety, nie zawsze jeste\u015bmy w stanie cieszy\u0107 si\u0119 dobrym snem w naturalny spos\u00f3b. Wiele os\u00f3b na ca\u0142ym \u015bwiecie cierpi na zaburzenia snu, kt\u00f3re nie tylko znacznie pogarszaj\u0105 jako\u015b\u0107 ich \u017cycia, ale mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c spowodowa\u0107 problemy zdrowotne.<\/p>\n

Sen jest niezb\u0119dnym i istotnym wymogiem, podczas kt\u00f3rego zachodz\u0105 wa\u017cne procesy. Podczas snu nasz organizm regeneruje si\u0119. Stabilizuje to r\u00f3wnie\u017c nasz uk\u0142ad odporno\u015bciowy, naprawia kom\u00f3rki i przetwarza wra\u017cenia nagromadzone w ci\u0105gu dnia. Co wi\u0119cej, podczas snu wszystko, czego si\u0119 nauczyli\u015bmy, jest przechowywane w naszej pami\u0119ci d\u0142ugotrwa\u0142ej.<\/p>\n

Nauka stoj\u0105ca za chronobiologi\u0105 od dawna uznaje, \u017ce to melatonina, hormon nerwowy uwalniany w nocy, kt\u00f3ry odgrywa kluczow\u0105 rol\u0119 w regulacji naszego rytmu dobowego, zapewnia nam zdrowy i spokojny sen. Melatonina jest produkowana przez szyszynk\u0119 w m\u00f3zgu, aby kontrolowa\u0107 nasz zegar biologiczny, stymulowa\u0107 aktywno\u015b\u0107 wielu grup kom\u00f3rek i regulowa\u0107 sen. Ponadto hormon ten ma dzia\u0142anie przeciwutleniaj\u0105ce. Gdy produkcja melatoniny jest zak\u0142\u00f3cona, czyli kiedy produkowana jest zbyt ma\u0142a ilo\u015b\u0107 melatoniny lub w niezr\u00f3wnowa\u017conym czasie, sen jest zak\u0142\u00f3cony zi powstaje ryzyko rozwoju wielu chor\u00f3b.<\/p>\n

Etapy snu<\/strong><\/h3>\n

W ci\u0105gu nocy nasze cia\u0142o przechodzi przez pewne etapy snu:<\/p>\n

    \n
  1. Faza zasypiania (okres przej\u015bciowy mi\u0119dzy stanem czuwania a snem: cia\u0142o odpoczywa, puls zwalnia, oddech staje si\u0119 bardziej regularny).<\/li>\n
  2. Lekki sen (zwykle trwa kilka minut: mi\u0119\u015bnie rozlu\u017aniaj\u0105 si\u0119)<\/li>\n
  3. G\u0142\u0119boki sen (jest to moment, w kt\u00f3rym nast\u0119puje regeneracja naszego organizmu i trudno jest obudzi\u0107 si\u0119 spontanicznie podczas tej fazy)<\/li>\n
  4. Faza REM (R.E.M. oznacza Rapid Eye Movement czyli Szybki Ruch Ga\u0142ek Ocznych – faza ta charakteryzuje si\u0119 intensywn\u0105 aktywno\u015bci\u0105 m\u00f3zgu: jest to faza, w kt\u00f3rej \u015bnimy).<\/li>\n<\/ol>\n

    \"Sleep\"<\/p>\n

    W ci\u0105gu nocy fazy te powtarzaj\u0105 si\u0119 wiele razy. Po fazie REM cia\u0142o powraca do lekkiej fazy snu, a nast\u0119pnie przechodzi w g\u0142\u0119boki sen i tak dalej. Ka\u017cdy cykl trwa oko\u0142o 90 minut.<\/p>\n

    Zaburzenia snu i cz\u0119stotliwo\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n

    Podczas gdy dzieci i niemowl\u0119ta potrzebuj\u0105 du\u017co snu (niemowl\u0119ta powinny spa\u0107 co najmniej 16 godzin z 24), \u015bredni czas snu osoby doros\u0142ej waha si\u0119 od 6 do 8 godzin na dob\u0119. Sen ka\u017cdej osoby zale\u017cy od „typu chronobiologicznego”, do kt\u00f3rego nale\u017cy (sowa = nocna sowa; skowronek = osoba wcze\u015bnie wstaj\u0105ca). Zaburzenie snu wyst\u0119puje, gdy dana osoba nie mo\u017ce spa\u0107 d\u0142u\u017cej ni\u017c 6 – 7 godzin w ci\u0105gu nocy przez okres co najmniej 6 kolejnych miesi\u0119cy.<\/p>\n

    20-30% ludzi cierpi na zaburzenia snu, bez rozr\u00f3\u017cnienia na m\u0119\u017cczyzn i kobiety. W\u015br\u00f3d os\u00f3b powy\u017cej 65 roku \u017cycia odsetek ten wzrasta do 70-80%. Tylko jedna trzecia z nich (30-35%) udaje si\u0119 z tym problemem do lekarza. Oko\u0142o 70% os\u00f3b cierpi\u0105cych na zaburzenia snu poddaje si\u0119 terapii benzodiazepinami, podczas gdy pozosta\u0142e 30% „robi to samodzielnie”, uciekaj\u0105c si\u0119 do \u015brodk\u00f3w zaradczych, takich jak na przyk\u0142ad leki przeciwhistaminowe.<\/p>\n

    „Kto ma\u0142o \u015bpi, jest g\u0142upi, gruby i chory”. Nieco obra\u017aliwe stare powiedzenie, ale niestety uzasadnione! Niedostateczna ilo\u015b\u0107 snu powoduje wiele chor\u00f3b cia\u0142a i umys\u0142u.<\/p>\n

    Wp\u0142yw na pami\u0119\u0107<\/strong><\/p>\n

    To, czego uczymy si\u0119 w ci\u0105gu dnia, jest utrwalane podczas snu (konsolidacja pami\u0119ci zwi\u0105zana ze snem). Ci, kt\u00f3rzy stale cierpi\u0105 z powodu braku snu, b\u0119d\u0105 musieli liczy\u0107 si\u0119 ze zmniejszon\u0105 zdolno\u015bci\u0105 zapami\u0119tywania. Liczne badania wykaza\u0142y, \u017ce jest to prawda. Zaburzenia snu przyczyniaj\u0105 si\u0119 do ograniczenia tworzenia pami\u0119ci, prowadz\u0105c do zapominania, trudno\u015bci z koncentracj\u0105 i og\u00f3lnego obni\u017cenia wydajno\u015bci.<\/p>\n

    Wp\u0142yw na wag\u0119<\/strong><\/p>\n

    Wykazano, \u017ce osoby, kt\u00f3re \u015bpi\u0105 zbyt ma\u0142o, s\u0105 bardziej nara\u017cone na oty\u0142o\u015b\u0107. Ci, kt\u00f3rzy nie mog\u0105 spa\u0107, zwykle maj\u0105 tendencj\u0119 do zajmowania godzin nocnych niezdrowymi czynno\u015bciami, takimi jak ogl\u0105danie telewizji lub granie w gry komputerowe… w ka\u017cdym razie czynno\u015bci, kt\u00f3re wymagaj\u0105 niewielkiej ilo\u015bci ruchu i sprawiaj\u0105, \u017ce chcesz biec do lod\u00f3wki w poszukiwaniu niezdrowych przek\u0105sek. P\u00f3\u017ano w nocy stajemy si\u0119 szczeg\u00f3lnie \u0142akomi na wysokokaloryczne pokarmy. Kilka bada\u0144 wykaza\u0142o, \u017ce ludzie, kt\u00f3rzy \u015bpi\u0105 mniej, jedz\u0105 wi\u0119cej ni\u017c ci, kt\u00f3rzy \u015bpi\u0105 wystarczaj\u0105co du\u017co. Zmiany hormonalne wynikaj\u0105ce z braku snu stymuluj\u0105 uczucie g\u0142odu, co w d\u0142u\u017cszej perspektywie prowadzi do przybierania na wadze. Nawet je\u015bli nie jemy du\u017co w ci\u0105gu dnia, w momencie, gdy jeste\u015bmy zmuszeni do spo\u017cywania wi\u0119kszo\u015bci jedzenia w nocy, zwi\u0119ksza si\u0119 prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce spo\u017cywane kalorie zostan\u0105 przekszta\u0142cone w t\u0142uszcz.<\/p>\n

    Wp\u0142yw na zdrowie psychiczne<\/strong><\/p>\n

    Nierzadko zdarza si\u0119, \u017ce przewlek\u0142a bezsenno\u015b\u0107 jest uznawana za czynnik wywo\u0142uj\u0105cy chorob\u0119 psychiczn\u0105. W mniej powa\u017cnych przypadkach objawia si\u0119 ona ci\u0105g\u0142ym zm\u0119czeniem, dra\u017cliwo\u015bci\u0105, brakiem motywacji i wahaniami nastroju. W ci\u0119\u017cszych przypadkach mo\u017ce nawet powodowa\u0107 halucynacje lub depresj\u0119. Zazwyczaj zaburzenia te pojawiaj\u0105 si\u0119, gdy m\u00f3zg jest przeci\u0105\u017cony z powodu braku snu, szczeg\u00f3lnie u os\u00f3b z predyspozycj\u0105 do rozwoju chor\u00f3b psychicznych.<\/p>\n

    Wp\u0142yw na zdrowie fizyczne<\/strong><\/p>\n

    Niedob\u00f3r snu ma negatywny wp\u0142yw na nasz uk\u0142ad odporno\u015bciowy, sprzyjaj\u0105c rozwojowi chor\u00f3b, kt\u00f3re na pierwszy rzut oka mog\u0105 objawia\u0107 si\u0119 w postaci niegro\u017anego przezi\u0119bienia lub objaw\u00f3w grypy. Zaburzenia snu mog\u0105 jednak powodowa\u0107 powa\u017cne szkody dla zdrowia w d\u0142u\u017cszej perspektywie. Przewlek\u0142e zaburzenia snu trwaj\u0105ce \u015brednio trzy noce na siedem zwi\u0119kszaj\u0105 prawdopodobie\u0144stwo wyst\u0105pienia chor\u00f3b uk\u0142adu pokarmowego, zatrzymania akcji serca, udaru m\u00f3zgu, cukrzycy, chor\u00f3b naczyniowych, a nawet raka.<\/p>\n

    Badanie przeprowadzone przez EHJ (European Heart Journal) wykaza\u0142o, \u017ce ryzyko chor\u00f3b serca wzrasta o 48%, je\u015bli \u015bpi si\u0119 mniej ni\u017c sze\u015b\u0107 godzin. Inne badania wykaza\u0142y, \u017ce pozbawienie organizmu niezb\u0119dnego odpoczynku prowadzi do wysokiego ci\u015bnienia krwi, zatkanych t\u0119tnic i niewydolno\u015bci serca.<\/p>\n

    Badanie przeprowadzone mi\u0119dzy innymi w Japonii wykaza\u0142o, \u017ce istnieje korelacja mi\u0119dzy zaburzeniami snu a cukrzyc\u0105, okre\u015blaj\u0105c, \u017ce wysokie warto\u015bci cukru we krwi przez d\u0142u\u017cszy czas (hemoglobina glikowana, r\u00f3wnie\u017c HbA1c) wykazuj\u0105 wyra\u017any zwi\u0105zek z zaburzeniami snu, takimi jak budzenie si\u0119 zbyt wcze\u015bnie rano. Podejrzewa si\u0119, \u017ce niska jako\u015b\u0107 snu powoduje uwalnianie hormonu stresu (kortyzolu), kt\u00f3ry sprzyja rozwojowi cukrzycy. Wreszcie ostatni, ale nie mniej wa\u017cny skutek jest taki, \u017ce niewystarczaj\u0105ca ilo\u015b\u0107 snu mo\u017ce powodowa\u0107 raka. Przypadki, w kt\u00f3rych zaburzenia snu mo\u017cna przypisa\u0107 pracy zmianowej, s\u0105 najpowa\u017cniejsze: w 2007 roku Mi\u0119dzynarodowa Agencja Bada\u0144 nad Rakiem \u015awiatowej Organizacji Zdrowia sklasyfikowa\u0142a nocn\u0105 prac\u0119 zmianow\u0105 jako czynnik „prawdopodobnie rakotw\u00f3rczy”. Wy\u017csze ryzyko zachorowania na raka stwierdzono szczeg\u00f3lnie w\u015br\u00f3d personelu medycznego i personelu pok\u0142adowego, poniewa\u017c sta\u0142a zmiana cyklu snu i czuwania, a tak\u017ce ci\u0105g\u0142e nara\u017cenie na sztuczne \u015bwiat\u0142o sprzyja rozwojowi nowotwor\u00f3w.<\/p>\n

    <\/div>\n

    [\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column][vc_tta_accordion color=”turquoise” c_icon=”chevron” c_position=”right” active_section=”99″ no_fill=”true” collapsible_all=”true”][vc_tta_section title=”Charakterystyka zaburze\u0144 snu:” tab_id=”1479163863755-c2e3d491-07d6″][vc_row_inner css=”.vc_custom_1479386938554{background-image: url(https:\/\/www.chronobiology.com\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/sleep_3_1.jpg?id=11646) !important;background-position: center !important;background-repeat: no-repeat !important;background-size: cover !important;}”][vc_column_inner][vc_column_text]<\/p>\n

      \n
    • D\u0142ugie fazy czuwania, trudno\u015bci z zasypianiem<\/li>\n
    • Wielokrotne budzenie si\u0119 podczas snu<\/li>\n
    • Niespokojny i niespokojny sen<\/li>\n
    • Powolny poranny rozruch<\/li>\n
    • Tendencja do zasypiania w ci\u0105gu dnia<\/li>\n
    • Cia\u0142o jest nadmiernie pobudzone i napi\u0119te<\/li>\n<\/ul>\n

      [\/vc_column_text][\/vc_column_inner][\/vc_row_inner][\/vc_tta_section][\/vc_tta_accordion][vc_tta_accordion color=”turquoise” c_icon=”chevron” c_position=”right” active_section=”99″ no_fill=”true” collapsible_all=”true”][vc_tta_section title=”Rodzaje zaburze\u0144 snu” tab_id=”1479164005355-ae8c2490-1d29″][vc_row_inner css=”.vc_custom_1479386956407{background-image: url(https:\/\/www.chronobiology.com\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/sleep_3_2.jpg?id=11647) !important;}”][vc_column_inner][vc_column_text]Na sen mog\u0105 negatywnie wp\u0142ywa\u0107 czynniki zewn\u0119trzne (egzogenne) lub wewn\u0119trzne (endogenne).<\/p>\n

      Egzogenne zaburzenia snu<\/strong><\/p>\n

      Jetlag
      \nPraca zmianowa\/praca w nocy
      \nDefinicja
      \nJetlag<\/p>\n

      \n
      \n
      \n

      Jetlag ma miejsce, gdy wiele stref czasowych jest przekraczanych w kr\u00f3tkim czasie, przez co wewn\u0119trzny zegar nie jest ju\u017c zgodny z rzeczywistym czasem. Powoduje to dezorientacj\u0119 hormon\u00f3w, kt\u00f3re normalnie podlegaj\u0105 rytmowi dobowemu. Jetlag staje si\u0119 tym gorszy, im wi\u0119cej stref czasowych jest przekraczanych, poniewa\u017c dostosowanie wewn\u0119trznych rytm\u00f3w mo\u017ce nast\u0119powa\u0107 tylko powoli. Kierunek lotu r\u00f3wnie\u017c ma wp\u0142yw na rozw\u00f3j jetlagu. Cia\u0142o lepiej znosi loty w kierunku zachodnim ni\u017c wschodnim. Powodem tego jest fakt, \u017ce nasz wewn\u0119trzny zegar nie przestrzega \u015bcis\u0142ego 24-godzinnego harmonogramu, ale raczej nieco d\u0142u\u017cszych faz zegara. Poniewa\u017c loty w kierunku zachodnim wyd\u0142u\u017caj\u0105 dzie\u0144, s\u0105 one bardziej korzystne dla naszego wewn\u0119trznego zegara.<\/p>\n

      Praca zmianowa\/praca nocna<\/p>\n

      Praca zmianowa jest por\u00f3wnywalna do podr\u00f3\u017cy przez wiele stref czasowych, dlatego czasami nazywana jest spo\u0142ecznym jetlagiem. Ci\u0105g\u0142e zmiany godzin pracy i praca w nocy zaburzaj\u0105 naturalny rytm dobowy organizmu. Pracownicy zmianowi musz\u0105 stale dostosowywa\u0107 sw\u00f3j wewn\u0119trzny zegar ze wzgl\u0119du na zmieniaj\u0105ce si\u0119 godziny pracy. Pracownicy ci cierpi\u0105 na ci\u0105g\u0142y brak snu. \u015arednio ich czas snu jest od dw\u00f3ch do czterech godzin kr\u00f3tszy ni\u017c u os\u00f3b, kt\u00f3re pracuj\u0105 w normalnych godzinach, poniewa\u017c jako\u015b\u0107 snu w ci\u0105gu dnia jest gorsza ni\u017c w nocy z powodu zak\u0142\u00f3ce\u0144.<\/p>\n

      Objawy
      \nObie formy zaburze\u0144 snu mog\u0105 mie\u0107 od lekkich do ci\u0119\u017ckich objaw\u00f3w, podczas gdy tymczasowy jetlag jest stosunkowo nieszkodliwy w por\u00f3wnaniu do pracy zmianowej, kt\u00f3ra odbywa si\u0119 przez d\u0142u\u017cszy okres czasu lub przewlek\u0142ego jetlagu. Mo\u017cliwy wp\u0142yw na zdrowie obejmuje: zm\u0119czenie, problemy z zasypianiem i utrzymaniem snu, ograniczon\u0105 sprawno\u015b\u0107 fizyczn\u0105, zmniejszone zdolno\u015bci intelektualne, wahania nastroju oraz problemy \u017co\u0142\u0105dkowo-jelitowe i psychosomatyczne. Upo\u015bledzony mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c czas reakcji. Najgorsze przypadki skutkuj\u0105 pojawieniem si\u0119 chor\u00f3b sercowo-naczyniowych, cukrzycy i raka.
      \n\u015arodki zaradcze
      \nJetlag<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

      \n
      \n
      \n
        \n
      • Po wej\u015bciu do samolotu nale\u017cy przestawi\u0107 zegar na kraj docelowy, aby przeciwdzia\u0142a\u0107 jetlagowi.<\/li>\n
      • Przestrzeganie rytmu dnia w miejscu docelowym<\/li>\n
      • Sp\u0119dzaj du\u017co czasu na \u015bwie\u017cym powietrzu w ci\u0105gu dnia.<\/li>\n
      • Podr\u00f3\u017cuj\u0105c na wsch\u00f3d, przez kilka dni k\u0142ad\u017a si\u0119 spa\u0107 godzin\u0119 lub dwie wcze\u015bniej. Podr\u00f3\u017cuj\u0105c na zach\u00f3d, k\u0142ad\u017a si\u0119 spa\u0107 kilka godzin p\u00f3\u017aniej ni\u017c zwykle.<\/li>\n
      • Suplementacja poprzez melatonin\u0119<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n
        \n
        Praca zmianowa\/praca w nocy<\/div>\n
          \n
        • Staraj si\u0119 obraca\u0107 do przodu<\/li>\n
        • Bardzo jasne \u015bwiat\u0142o w miejscu pracy (ponad 300 luks\u00f3w, aby przeciwdzia\u0142a\u0107 nocnym spadkom koncentracji).<\/li>\n
        • Kr\u00f3tkie drzemki (power napping) podczas nocnej zmiany zwi\u0119kszaj\u0105 koncentracj\u0119. Te kr\u00f3tkie drzemki powinny trwa\u0107 od 5 do 10 minut.<\/li>\n
        • Po pracy nale\u017cy nosi\u0107 okulary przeciws\u0142oneczne, aby organizm nie zaprogramowa\u0142 si\u0119 na dzie\u0144, gdy na zewn\u0105trz jest ju\u017c jasno.<\/li>\n
        • Jedz lekkie posi\u0142ki, w przeciwnym razie cia\u0142o stanie si\u0119 zm\u0119czone i ospa\u0142e.<\/li>\n
        • Du\u017co ruchu<\/li>\n
        • Przestrzeganie ustalonych godzin posi\u0142k\u00f3w, przerw i snu<\/li>\n
        • Suplementacja poprzez melatonin\u0119<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

          Zaburzenia snu wywo\u0142ane farmakologicznie<\/strong><\/p>\n

          Niekt\u00f3re leki, takie jak beta-blokery, stymulanty, takie jak alkohol i kofeina, a tak\u017ce nikotyna i przejadanie si\u0119 w nocy mog\u0105 wywo\u0142ywa\u0107 zaburzenia snu. Alkohol mo\u017ce pomaga\u0107 w zasypianiu, ale mo\u017ce powodowa\u0107 wczesne wybudzanie si\u0119 w drugiej po\u0142owie nocy i problemy z ponownym za\u015bni\u0119ciem. Cz\u0119\u015b\u0107 snu REM jest upo\u015bledzona, a amfetaminy eliminuj\u0105 potrzeb\u0119 snu.<\/p>\n

          Czynniki psychiczne<\/strong><\/p>\n

          Ludzka psychika jest bardzo z\u0142o\u017cona. Problematyczne stany emocjonalne, takie jak stres, z\u0142o\u015b\u0107 i strach, mog\u0105 by\u0107 tak samo odpowiedzialne za zaburzenia snu, jak powa\u017cne choroby psychiczne, takie jak depresja i wypalenie zawodowe. Dlatego tak wa\u017cne jest ustalenie przyczyny tych problem\u00f3w w celu znalezienia odpowiednich \u015brodk\u00f3w zaradczych.<\/p>\n

          Endogenne zaburzenia snu<\/strong><\/p>\n

          Niedob\u00f3r melatoniny<\/strong>
          \nDo produkcji melatoniny nasz organizm potrzebuje wystarczaj\u0105cej ilo\u015bci serotoniny. Nasz wsp\u00f3\u0142czesny styl \u017cycia, kt\u00f3ry charakteryzuje si\u0119 codziennym stresem, niezdrowym od\u017cywianiem, przeci\u0105\u017ceniem sensorycznym i brakiem ruchu, mo\u017ce by\u0107 odpowiedzialny za brak serotoniny wraz z chorobami fizycznymi. Jednak wiek r\u00f3wnie\u017c odgrywa znacz\u0105c\u0105 rol\u0119. Im jeste\u015bmy starsi, tym mniej melatoniny jest produkowane w szyszynce, poniewa\u017c staje si\u0119 ona coraz bardziej zwapniona. Inn\u0105 przyczyn\u0105 jest \u015bwiat\u0142o, a konkretnie \u015bwiat\u0142o w fazie nocnej, kt\u00f3re upo\u015bledza endogenn\u0105 produkcj\u0119 melatoniny. Je\u015bli z jakiegokolwiek powodu organizm nie wytwarza wystarczaj\u0105cej ilo\u015bci melatoniny, pojawiaj\u0105 si\u0119 zaburzenia snu. W takim przypadku rozs\u0105dna jest suplementacja hormonu pobudzaj\u0105cego sen.<\/p>\n

          Zesp\u00f3\u0142 op\u00f3\u017anionego zasypiania<\/strong>
          \nZesp\u00f3\u0142 op\u00f3\u017anionego zasypiania charakteryzuje si\u0119 problemami z zasypianiem. Zazwyczaj wyst\u0119puje u m\u0142odzie\u017cy i m\u0142odych doros\u0142ych, kt\u00f3rzy nale\u017c\u0105 do chronotypu „nocnej sowy”. Osoby te zmieniaj\u0105 noc w dzie\u0144, nie \u015bpi\u0105 do wczesnych godzin porannych, a nast\u0119pnie \u015bpi\u0105 do popo\u0142udnia. Osoby te zg\u0142aszaj\u0105 chroniczn\u0105 bezsenno\u015b\u0107. Zesp\u00f3\u0142 op\u00f3\u017anionego zasypiania u nocnych s\u00f3w najlepiej leczy\u0107 rano za pomoc\u0105 terapii \u015bwiat\u0142em. Zaleca si\u0119 wykonywanie terapii \u015bwiat\u0142em wcze\u015bnie rano, aby przyspieszy\u0107 rytm snu i czuwania. Podobne efekty mo\u017cna osi\u0105gn\u0105\u0107 przyjmuj\u0105c melatonin\u0119 wczesnym wieczorem.<\/p>\n

          Zaburzenia snu i czuwania u os\u00f3b niewidomych (zesp\u00f3\u0142 Non-24)
          \n„Syndrom non-24” lub po prostu „non-24” lub „syndrom wolnego biegu” zosta\u0142 po raz pierwszy opisany w 1948 roku przez dr Remlera z Niemiec. Opisa\u0142 on w swojej publikacji naukowej, \u017ce niekt\u00f3re osoby niewidome mia\u0142y odwr\u00f3cone rytmy oko\u0142odobowe w zakresie temperatury, cz\u0119stotliwo\u015bci pracy serca, ci\u015bnienia krwi i wydalania.<\/p>\n

          Zesp\u00f3\u0142 non-24 jest powa\u017cnym, ci\u0119\u017ckim i przewlek\u0142ym zaburzeniem rytmu dzie\u0144-noc, kt\u00f3re jest szczeg\u00f3lnie powszechne w\u015br\u00f3d os\u00f3b niewidomych. Osoby z zespo\u0142em non-24 nie s\u0105 w stanie ustawi\u0107 lub zsynchronizowa\u0107 swoich wewn\u0119trznych zegar\u00f3w zgodnie z 24-godzinnym rytmem dnia. Osoby te \u017cyj\u0105 we w\u0142asnym rytmie, kt\u00f3ry trwa od 24 do 25 godzin. Prowadzi to do zasypiania lub wstawania 30 minut p\u00f3\u017aniej ka\u017cdego dnia. Wszystkie inne rytmy organizmu, takie jak temperatura cia\u0142a, rozk\u0142ad hormon\u00f3w lub najwy\u017cszy punkt aktywno\u015bci, r\u00f3wnie\u017c odpowiednio si\u0119 zmieniaj\u0105.<\/p>\n

          Celem terapii chronobiologicznej jest zsynchronizowanie wewn\u0119trznego zegara cz\u0142owieka z 24-godzinnym rytmem dnia. Mo\u017ce to obejmowa\u0107 porann\u0105 terapi\u0119 \u015bwiat\u0142em, a tak\u017ce stosowanie substancji, kt\u00f3re t\u0142umi\u0105 zm\u0119czenie w ci\u0105gu dnia. Nocne podawanie melatoniny lub podobnych substancji s\u0142u\u017cy nie tylko do zach\u0119cania do snu w nocy, ale tak\u017ce jako zegar do ustawiania wewn\u0119trznego zegara.<\/p>\n

          Zesp\u00f3\u0142 obturacyjnego bezdechu sennego<\/strong>
          \nZesp\u00f3\u0142 ten sta\u0142 si\u0119 stosunkowo dobrze znany, odk\u0105d zosta\u0142 po raz pierwszy zdefiniowany w 1972 roku przez Christiana Guilleminaulta. Termin „bezdech” pochodzi od greckiego „apnoe”, oznaczaj\u0105cego brak oddychania. Zesp\u00f3\u0142 ten charakteryzuje si\u0119 kr\u00f3tkimi okresami zatrzymania oddechu w ci\u0105gu ca\u0142ej nocy, kt\u00f3re powtarzaj\u0105 si\u0119. G\u00f3rne drogi oddechowe os\u00f3b dotkni\u0119tych chorob\u0105 s\u0105 skurczone podczas snu, co cz\u0119sto prowadzi do chrapania. Oddychanie nie jest mo\u017cliwe lub jest mo\u017cliwe tylko przy du\u017cym wysi\u0142ku. Charakterystyczne dla zespo\u0142u obturacyjnego bezdechu sennego jest wyst\u0119powanie co najmniej pi\u0119ciu bezdech\u00f3w lub bezdech\u00f3w podg\u0142o\u015bniowych w ci\u0105gu godziny, trwaj\u0105cych co najmniej 10 sekund ka\u017cdy. Z zespo\u0142em tym wi\u0105\u017ce si\u0119 wiele p\u00f3\u017aniejszych chor\u00f3b, takich jak choroby sercowo-naczyniowe, wysokie ci\u015bnienie krwi, zaburzenia l\u0119kowe, cukrzyca i depresja. Cierpi\u0105 na niego g\u0142\u00f3wnie m\u0119\u017cczy\u017ani w wieku od 30 do 60 lat, ale zdarzaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c kobiety. Zesp\u00f3\u0142 obturacyjnego bezdechu sennego jest cz\u0119sto wykrywany do\u015b\u0107 p\u00f3\u017ano i wyst\u0119puje cz\u0119sto. Mo\u017cliwe opcje leczenia obejmuj\u0105 interwencj\u0119 chirurgiczn\u0105, wewn\u0105trzustne szyny protruzyjne lub terapi\u0119 CPAP.<\/p>\n

          Zesp\u00f3\u0142 niespokojnych n\u00f3g<\/strong>
          \nJest to bardzo powszechne zaburzenie neurologiczne. Zesp\u00f3\u0142 ten charakteryzuje si\u0119 zaburzeniami w o\u015brodkowym uk\u0142adzie nerwowym. Na pierwszy plan wysuwa si\u0119 b\u0142\u0119dne odczuwanie b\u00f3lu w nogach, kt\u00f3re wyst\u0119puje u wi\u0119kszo\u015bci dotkni\u0119tych nim os\u00f3b przed snem. B\u00f3l jest odczuwany w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b w zale\u017cno\u015bci od osoby (tj. mrowienie, k\u0142ucie, ci\u0105gni\u0119cie lub rozdzieranie). Jedynie ruch przynosi ulg\u0119 w b\u00f3lu. Kobiety choruj\u0105 dwa razy cz\u0119\u015bciej ni\u017c m\u0119\u017cczy\u017ani, a zesp\u00f3\u0142 ten jest szczeg\u00f3lnie powszechny w\u015br\u00f3d kobiet w ci\u0105\u017cy w ostatnich tygodniach przed porodem. Przyczyna nie jest jeszcze w pe\u0142ni wyja\u015bniona, ale zak\u0142ada si\u0119 predyspozycje genetyczne. W terapii stosuje si\u0119 substancje dopaminopodobne, tj. L-Dopa lub tzw. agonist\u00f3w dopaminy. Je\u015bli zaburzenie uwalniania melatoniny jest r\u00f3wnie\u017c cz\u0119\u015bciowo winne, jest to nadal intensywnie badane.<\/p>\n

          Hipersomnia – narkolepsja<\/strong>
          \nSzczeg\u00f3ln\u0105 form\u0105 zaburze\u0144 snu jest potrzeba wi\u0119cej ni\u017c siedmiu godzin snu. Ze wzgl\u0119du na czynniki, kt\u00f3re nie zosta\u0142y jeszcze w pe\u0142ni wyja\u015bnione, osoby dotkni\u0119te chorob\u0105 musz\u0105 spa\u0107 d\u0142u\u017cej ni\u017c siedem godzin, aby czu\u0107 si\u0119 wypocz\u0119tym i odm\u0142odzonym. W przypadku narkolepsji pacjenci nagle odczuwaj\u0105 tak siln\u0105 potrzeb\u0119 snu, \u017ce natychmiast zasypiaj\u0105. Przyczyny tych zaburze\u0144 snu nie zosta\u0142y do dzi\u015b w pe\u0142ni zbadane, ale udokumentowano czynniki genetyczne i zmiany w niekt\u00f3rych substancjach przeka\u017anikowych. Terapia przyczynowa nie jest jeszcze dost\u0119pna.[\/vc_column_text][\/vc_column_inner][\/vc_row_inner][\/vc_tta_section][\/vc_tta_accordion][\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column][vc_column_text]<\/p>\n

          Opcje terapii<\/h3>\n

          [\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column][vc_tta_accordion color=”turquoise” c_icon=”chevron” c_position=”right” active_section=”99″ no_fill=”true” collapsible_all=”true”][vc_tta_section title=”Higiena snu” tab_id=”1479165194858-cf80d185-4643″][vc_row_inner css=”.vc_custom_1479386988978{background-image: url(https:\/\/www.chronobiology.com\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/sleep_4_1.jpg?id=11648) !important;}”][vc_column_inner][vc_column_text]Aby zapobiega\u0107 zaburzeniom snu lub kontrolowa\u0107 obecne trudno\u015bci, nale\u017cy stara\u0107 si\u0119 zachowa\u0107 odpowiedni\u0105 higien\u0119 snu.<\/p>\n

          Obejmuje to nast\u0119puj\u0105ce \u015brodki:<\/strong><\/p>\n

            \n
          • Zmniejszenie ilo\u015bci wysi\u0142ku umys\u0142owego i fizycznego wieczorami.<\/li>\n
          • Nie jedz du\u017cych posi\u0142k\u00f3w na mniej ni\u017c dwie godziny przed snem, ale wybieraj lekkie jedzenie i ma\u0142e porcje.<\/li>\n
          • Wyr\u00f3b w sobie nawyk przestrzegania \u015bcis\u0142ych godzin k\u0142adzenia si\u0119 spa\u0107 i budzenia si\u0119.<\/li>\n
          • Kofeina, nikotyna i alkohol sprzyjaj\u0105 zaburzeniom snu.<\/li>\n
          • Unikaj alkoholu ca\u0142kowicie lub ogranicz go do minimum, a inne u\u017cywki nigdy nie powinny by\u0107 spo\u017cywane po po\u0142udniu.<\/li>\n
          • \u0106wiczenia s\u0105 wa\u017cne dla organizmu, ale staraj si\u0119 unika\u0107 ekstremalnego wysi\u0142ku na trzy godziny przed snem.<\/li>\n
          • Przed snem nale\u017cy unika\u0107 korzystania z wszelkiego rodzaju urz\u0105dze\u0144 elektronicznych – w tym telewizora – poniewa\u017c emitowane przez nie niebieskie \u015bwiat\u0142o mo\u017ce zaburza\u0107 dystrybucj\u0119 melatoniny.<\/li>\n
          • Upewnij si\u0119, \u017ce w sypialni jest cicho, ciemno i panuje w niej odpowiednia temperatura (idealna to 60-65 stopni Fahrenheita).<\/li>\n
          • \u0141\u00f3\u017cko powinno by\u0107 u\u017cywane wy\u0142\u0105cznie do spania i aktywno\u015bci seksualnej.<\/li>\n
          • Aby si\u0119 uspokoi\u0107, mo\u017cesz u\u017cy\u0107 herbat zio\u0142owych lub ciep\u0142ego mleka z miodem, poniewa\u017c sprzyjaj\u0105 one zasypianiu.<\/li>\n
          • Je\u015bli masz trudno\u015bci z odpr\u0119\u017ceniem si\u0119, niekt\u00f3re techniki relaksacyjne mog\u0105 pom\u00f3c ci znale\u017a\u0107 odpoczynek.<\/li>\n
          • Utrzymuj regularny rytm snu, nawet w weekendy, aby nie rozregulowa\u0107 swojego rytmu dobowego.<\/li>\n<\/ul>\n

            [\/vc_column_text][\/vc_column_inner][\/vc_row_inner][\/vc_tta_section][\/vc_tta_accordion][vc_tta_accordion color=”turquoise” c_icon=”chevron” c_position=”right” active_section=”99″ no_fill=”true” collapsible_all=”true”][vc_tta_section title=”Melatonina w dw\u00f3ch zastosowaniach” tab_id=”1479165306896-6a0985aa-73e7″][vc_row_inner css=”.vc_custom_1479387013841{background-image: url(https:\/\/www.chronobiology.com\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/sleep_4_2.jpg?id=11649) !important;background-position: center !important;background-repeat: no-repeat !important;background-size: cover !important;}”][vc_column_inner][vc_column_text]W przypadku zaburze\u0144 rytmu dobowego, takich jak jetlag, praca zmianowa lub zesp\u00f3\u0142 op\u00f3\u017anionego zasypiania, wytwarzana jest wystarczaj\u0105ca ilo\u015b\u0107 melatoniny, ale w niew\u0142a\u015bciwym czasie. Stosowanie melatoniny w odpowiednich porach umo\u017cliwia ustawienie naturalnego rytmu dobowego zgodnie z potrzebnym rytmem nocnym. Ten rodzaj terapii jest r\u00f3wnie\u017c nazywany chronoterapi\u0105, poniewa\u017c nie zast\u0119puje melatoniny, ale raczej reguluje jej endogenn\u0105 dystrybucj\u0119.<\/p>\n

            Je\u015bli przyczyn\u0105 zaburze\u0144 snu jest niewielki lub powa\u017cny niedob\u00f3r melatoniny, nale\u017cy j\u0105 zast\u0105pi\u0107, np. za pomoc\u0105 hormonalnej terapii zast\u0119pczej. Stosowana jest chronobiologicznie zoptymalizowana formu\u0142a galenowa, kt\u00f3ra uwalnia melatonin\u0119 przez sze\u015b\u0107 godzin.[\/vc_column_text][\/vc_column_inner][\/vc_row_inner][\/vc_tta_section][\/vc_tta_accordion][vc_tta_accordion color=”turquoise” c_icon=”chevron” c_position=”right” active_section=”99″ no_fill=”true” collapsible_all=”true”][vc_tta_section title=”Terapia \u015bwiat\u0142em” tab_id=”1479166386283-616fd989-0919″][vc_row_inner css=”.vc_custom_1479387071722{background-image: url(https:\/\/www.chronobiology.com\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/sleep_4_3.jpg?id=11645) !important;background-position: center !important;background-repeat: no-repeat !important;background-size: cover !important;}”][vc_column_inner][vc_column_text]Terapia \u015bwiat\u0142em jest nieskomplikowan\u0105 i skuteczn\u0105 metod\u0105 leczenia zaburze\u0144 snu bez skutk\u00f3w ubocznych. Wykorzystuje ona nat\u0119\u017cenie \u015bwiat\u0142a od 2500 do 10 000 luks\u00f3w. Jako naturalny zegar, wysokie nat\u0119\u017cenie \u015bwiat\u0142a wp\u0142ywa na r\u00f3wnowag\u0119 hormonaln\u0105 organizmu, a wraz z ni\u0105 na jego rytm oko\u0142odobowy. Celem jest przesuni\u0119cie tego rytmu do przodu lub cofni\u0119cie go. W przypadku wczesnego k\u0142adzenia si\u0119 spa\u0107 i wczesnego wstawania rytm dobowy jest cofany. W przypadku p\u00f3\u017anego k\u0142adzenia si\u0119 spa\u0107 i p\u00f3\u017anego wstawania, jest on przesuwany do przodu. Metoda ta wykazuje popraw\u0119 jako\u015bci snu i og\u00f3lnego samopoczucia ju\u017c w ci\u0105gu tygodnia. Jednak terapia ta dzia\u0142a tylko w przypadku os\u00f3b, kt\u00f3re nadal wytwarzaj\u0105 wystarczaj\u0105c\u0105 ilo\u015b\u0107 melatoniny.[\/vc_column_text][\/vc_column_inner][\/vc_row_inner][\/vc_tta_section][\/vc_tta_accordion][vc_tta_accordion color=”turquoise” c_icon=”chevron” c_position=”right” active_section=”99″ no_fill=”true” collapsible_all=”true”][vc_tta_section title=”Techniki relaksacyjne” tab_id=”1479166436902-63b04936-eb54″][vc_row_inner css=”.vc_custom_1479387088711{background-image: url(https:\/\/www.chronobiology.com\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/sleep_4_4.jpg?id=11650) !important;}”][vc_column_inner][vc_column_text]Niekt\u00f3re metody, kt\u00f3re przyczyniaj\u0105 si\u0119 do relaksu, mog\u0105 pom\u00f3c w bardziej efektywnym zasypianiu.<\/p>\n

              \n
            • Biofeedback<\/strong>: Proces ten pomaga sterowa\u0107 pozornie autonomicznymi funkcjami fizycznymi. Pacjenci powinni nauczy\u0107 si\u0119 wykorzystywa\u0107 si\u0142\u0119 my\u015bli w celu znalezienia odpoczynku, gdy do\u015bwiadczaj\u0105 zaburze\u0144 snu. Metoda biofeedback umo\u017cliwia osobom dotkni\u0119tym chorob\u0105 wytworzenie stanu relaksu psychicznego, kt\u00f3rego potrzebuj\u0105, aby zasn\u0105\u0107. Trening odbywa si\u0119 z wykorzystaniem elektromiografii, kt\u00f3ra pomaga wykry\u0107 i rozlu\u017ani\u0107 mi\u0119\u015bnie w celu uzyskania stanu relaksu. Metoda ta jest odpowiednia dla ka\u017cdego i jest \u0142atwa do nauczenia. Aby wyleczy\u0107 zaburzenia snu, potrzeba oko\u0142o 8-20 godzin.<\/li>\n
            • Trening autogenny<\/strong>: Jest to z\u0142o\u017cona metoda relaksacyjna, kt\u00f3ra zajmuje si\u0119 przede wszystkim autosugesti\u0105. Korzystaj\u0105c z tej metody, koncentrujesz si\u0119 na zrelaksowanym stanie poszczeg\u00f3lnych cz\u0119\u015bci cia\u0142a i pr\u00f3bujesz wp\u0142ywa\u0107 na nie za pomoc\u0105 autosugestii (np. moja prawa noga jest lekka jak pi\u00f3rko). Wywo\u0142uje to zmiany fizyczne.<\/li>\n
            • Medytacja<\/strong>: Technika ta skupia si\u0119 na intensywnej koncentracji na poszczeg\u00f3lnych obiektach (np. konkretnych obrazach, jednym punkcie w pokoju itp.). Celem jest osi\u0105gni\u0119cie stanu „my\u015blenia o niczym”, kt\u00f3ry mo\u017ce zapewni\u0107 tyle relaksu i energii, co godzina snu w kr\u00f3tkim czasie. Liczne badania naukowe potwierdzaj\u0105 skuteczno\u015b\u0107 tej metody, poniewa\u017c medytacja uspokaja funkcje organizmu.<\/li>\n
            • Progresywna relaksacja mi\u0119\u015bni wed\u0142ug Jacobsona<\/strong>: Metoda ta jest obecnie najcz\u0119\u015bciej stosowan\u0105 technik\u0105 relaksacyjn\u0105. Proces ten ma na celu skuteczne rozlu\u017anienie napi\u0119tych mi\u0119\u015bni poprzez ich napi\u0119cie. Poszczeg\u00f3lne grupy mi\u0119\u015bni s\u0105 napinane w ma\u0142ych jednostkach przez kilka sekund, a nast\u0119pnie rozlu\u017aniane. Napi\u0119cie powinno trwa\u0107 od 5 do 10 sekund, a rozlu\u017anienie od 30 do 45 sekund. Celem jest osi\u0105gni\u0119cie g\u0142\u0119bszego stanu rozlu\u017anienia we wszystkich mi\u0119\u015bniach.<\/li>\n<\/ul>\n

              [\/vc_column_text][\/vc_column_inner][\/vc_row_inner][\/vc_tta_section][\/vc_tta_accordion][vc_tta_accordion color=”turquoise” c_icon=”chevron” c_position=”right” active_section=”99″ no_fill=”true” collapsible_all=”true”][vc_tta_section title=”Specyficzne terapie dla zespo\u0142u Non-24″ tab_id=”1479166504605-a41f03a6-dbfe”][vc_row_inner css=”.vc_custom_1479387110749{background-image: url(https:\/\/www.chronobiology.com\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/sleep_4_5.jpg?id=11651) !important;}”][vc_column_inner][vc_column_text]Istniej\u0105 dwa podej\u015bcia do synchronizacji endogennego rytmu os\u00f3b niewidomych z normalnym rytmem dnia i nocy. Z jednej strony, melatonina mo\u017ce by\u0107 stosowana jako hormon czasowy wieczorem. Spo\u017cycie melatoniny sygnalizuje organizmowi, \u017ce jest noc. Obecnie dost\u0119pne s\u0105 r\u00f3wnie\u017c inne substancje podobne do melatoniny, tj. tasimelteon (Hetlioz\u00ae), kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c powinien by\u0107 przyjmowany wieczorem i wykorzystuje receptory melatoniny w m\u00f3zgu w celu dostosowania wewn\u0119trznego zegara do normalnego rytmu dzie\u0144-noc.<\/p>\n

              Z drugiej strony istnieje r\u00f3wnie\u017c wiele lek\u00f3w, kt\u00f3re t\u0142umi\u0105 zm\u0119czenie w ci\u0105gu dnia. Jednym z przyk\u0142ad\u00f3w takich substancji jest armodafinil (Nuvigil\u00ae). Zwi\u0119ksza on czujno\u015b\u0107 u pacjent\u00f3w cierpi\u0105cych na nadmiern\u0105 senno\u015b\u0107. Lek ten dzia\u0142a poprzez oddzia\u0142ywanie na okre\u015blone receptory neuroprzeka\u017anik\u00f3w i stymulacj\u0119 wsp\u00f3\u0142czulnego uk\u0142adu nerwowego.[\/vc_column_text][\/vc_column_inner][\/vc_row_inner][\/vc_tta_section][\/vc_tta_accordion][vc_tta_accordion color=”turquoise” c_icon=”chevron” c_position=”right” active_section=”99″ no_fill=”true” collapsible_all=”true”][vc_tta_section title=”Substancje promuj\u0105ce i zak\u0142\u00f3caj\u0105ce sen” tab_id=”1479166625256-0a21cef8-0440″][vc_row_inner css=”.vc_custom_1479387139708{background-image: url(https:\/\/www.chronobiology.com\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/sleep_4_6.jpg?id=11652) !important;}”][vc_column_inner][vc_column_text]Opr\u00f3cz naturalnego hormonu melatoniny (kt\u00f3ry wp\u0142ywa na rytm snu i czuwania, pomaga w problemach z zasypianiem i utrzymaniem snu, zmniejsza jetlag i objawy oraz zwi\u0119ksza jako\u015b\u0107 snu), istnieje r\u00f3wnie\u017c wiele innych substancji ro\u015blinnych, kt\u00f3re maj\u0105 pozytywny wp\u0142yw na sen i s\u0105 chronobiologicznie zaprojektowane tak, aby optymalnie \u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 ze wszystkimi substancjami naturalnymi i biologicznymi.<\/p>\n

              \n

              Substancje o pozytywnym wp\u0142ywie na sen:<\/strong><\/p>\n

                \n
              • Chmiel<\/li>\n
              • Waleriana<\/li>\n
              • Melisa lekarska<\/li>\n
              • Kwiat m\u0119czennicy<\/li>\n
              • Li\u015bcie mi\u0119ty<\/li>\n
              • Rumianek<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n
                \n

                Substancje maj\u0105ce negatywny wp\u0142yw na sen:<\/strong><\/p>\n

                  \n
                • Kofeina<\/li>\n
                • Napoje alkoholowe<\/li>\n
                • Nikotyna<\/li>\n
                • Niekt\u00f3re leki (np. \u015brodki nasenne, takie jak benzodiazepiny i barbiturany, a tak\u017ce leki przeciwdepresyjne i dopamina)<\/li>\n
                • T\u0142uste lub ci\u0119\u017ckostrawne posi\u0142ki wieczorem<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n

                  [\/vc_column_text][\/vc_column_inner][\/vc_row_inner][\/vc_tta_section][\/vc_tta_accordion][\/vc_column][\/vc_row]<\/p>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

                  [vc_row full_width=”stretch_row” el_class=”banner-top” css=”.vc_custom_1479346695535{background-image: url(https:\/\/www.chronobiology.com\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/brain-and-psyche-15.jpg?id=9167) !important;}”][vc_column][vc_custom_heading source=”post_title” font_container=”tag:h1|text_align:center” use_theme_fonts=”yes”][\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column][vc_column_text] Rozw\u00f3j i funkcjonowanie Odpowiednia ilo\u015b\u0107 dobrego snu jest niezb\u0119dna dla naszego dobrego samopoczucia, wa\u017cna dla regeneracji naszego organizmu i codziennej wydajno\u015bci. Niestety, nie zawsze jeste\u015bmy w stanie cieszy\u0107 si\u0119 dobrym snem w naturalny spos\u00f3b. Wiele os\u00f3b na ca\u0142ym \u015bwiecie cierpi na zaburzenia snu, kt\u00f3re nie tylko […]<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":47974,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"_genesis_hide_title":false,"_genesis_hide_breadcrumbs":false,"_genesis_hide_singular_image":false,"_genesis_hide_footer_widgets":false,"_genesis_custom_body_class":"","_genesis_custom_post_class":"","_genesis_layout":"full-width-content","footnotes":""},"categories":[349],"class_list":{"0":"post-54668","1":"page","2":"type-page","3":"status-publish","4":"has-post-thumbnail","6":"category-sen","7":"entry"},"acf":[],"yoast_head":"\nSen – Chronobiology.com<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/sen\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Sen\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[vc_row full_width=”stretch_row” el_class=”banner-top” css=”.vc_custom_1479346695535{background-image: url(https:\/\/www.chronobiology.com\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/brain-and-psyche-15.jpg?id=9167) !important;}”][vc_column][vc_custom_heading source=”post_title” font_container=”tag:h1|text_align:center” use_theme_fonts=”yes”][\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column][vc_column_text] Rozw\u00f3j i funkcjonowanie Odpowiednia ilo\u015b\u0107 dobrego snu jest niezb\u0119dna dla naszego dobrego samopoczucia, wa\u017cna dla regeneracji naszego organizmu i codziennej wydajno\u015bci. Niestety, nie zawsze jeste\u015bmy w stanie cieszy\u0107 si\u0119 dobrym snem w naturalny spos\u00f3b. Wiele os\u00f3b na ca\u0142ym \u015bwiecie cierpi na zaburzenia snu, kt\u00f3re nie tylko […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/sen\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Chronobiology.com\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/chronobiology\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2023-09-28T15:14:30+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/dev.chronobiology.com\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/brain-and-psyche-15.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1800\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"449\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@chronobionews\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"22 minuty\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/sen\/\",\"url\":\"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/sen\/\",\"name\":\"Sen – Chronobiology.com\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/sen\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/sen\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/dev.chronobiology.com\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/brain-and-psyche-15.jpg\",\"datePublished\":\"2023-09-28T15:14:28+00:00\",\"dateModified\":\"2023-09-28T15:14:30+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/sen\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/sen\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/sen\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/dev.chronobiology.com\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/brain-and-psyche-15.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/dev.chronobiology.com\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/brain-and-psyche-15.jpg\",\"width\":1800,\"height\":449},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/sen\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Sen\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/\",\"name\":\"Chronobiology.com\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/#organization\",\"name\":\"Chronobiology\",\"url\":\"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/www.chronobiology.com\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/chronobiology_logo_en_r.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/www.chronobiology.com\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/chronobiology_logo_en_r.png\",\"width\":375,\"height\":90,\"caption\":\"Chronobiology\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/chronobiology\",\"https:\/\/x.com\/chronobionews\",\"https:\/\/www.instagram.com\/chronobiology\/\",\"https:\/\/www.pinterest.com\/chronobiology\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Sen – Chronobiology.com","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/sen\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Sen","og_description":"[vc_row full_width=”stretch_row” el_class=”banner-top” css=”.vc_custom_1479346695535{background-image: url(https:\/\/www.chronobiology.com\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/brain-and-psyche-15.jpg?id=9167) !important;}”][vc_column][vc_custom_heading source=”post_title” font_container=”tag:h1|text_align:center” use_theme_fonts=”yes”][\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column][vc_column_text] Rozw\u00f3j i funkcjonowanie Odpowiednia ilo\u015b\u0107 dobrego snu jest niezb\u0119dna dla naszego dobrego samopoczucia, wa\u017cna dla regeneracji naszego organizmu i codziennej wydajno\u015bci. Niestety, nie zawsze jeste\u015bmy w stanie cieszy\u0107 si\u0119 dobrym snem w naturalny spos\u00f3b. Wiele os\u00f3b na ca\u0142ym \u015bwiecie cierpi na zaburzenia snu, kt\u00f3re nie tylko […]","og_url":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/sen\/","og_site_name":"Chronobiology.com","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/chronobiology","article_modified_time":"2023-09-28T15:14:30+00:00","og_image":[{"width":1800,"height":449,"url":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/brain-and-psyche-15.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_site":"@chronobionews","twitter_misc":{"Szacowany czas czytania":"22 minuty"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/sen\/","url":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/sen\/","name":"Sen – Chronobiology.com","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/sen\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/sen\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/brain-and-psyche-15.jpg","datePublished":"2023-09-28T15:14:28+00:00","dateModified":"2023-09-28T15:14:30+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/sen\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/sen\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/sen\/#primaryimage","url":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/brain-and-psyche-15.jpg","contentUrl":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/brain-and-psyche-15.jpg","width":1800,"height":449},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/sen\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Sen"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/#website","url":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/","name":"Chronobiology.com","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/#organization","name":"Chronobiology","url":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.chronobiology.com\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/chronobiology_logo_en_r.png","contentUrl":"https:\/\/www.chronobiology.com\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/chronobiology_logo_en_r.png","width":375,"height":90,"caption":"Chronobiology"},"image":{"@id":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/chronobiology","https:\/\/x.com\/chronobionews","https:\/\/www.instagram.com\/chronobiology\/","https:\/\/www.pinterest.com\/chronobiology\/"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/54668"}],"collection":[{"href":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/11"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=54668"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/54668\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":54670,"href":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/54668\/revisions\/54670"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/47974"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=54668"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dev.chronobiology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=54668"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}